مشاوره - تربیت فرزند از نظر قرآن
 

تربیت فرزند از نظر قرآن

نوشته شده توسط :افراشته
دوشنبه 16 اسفند 1389-06:43 ب.ظ

بی‌گمان بهترین روش تربیت كه مبتنی بر شناخت حقیقت انسان و همه نیازهای روحی و روانی اوست‌، راه وحی است و قرآن كریم آیین خود را بهترین آیین تربیت برای كل بشر معرفی كرده و می‌فرماید: "این قرآن‌، به راهی كه استوارترین راههاست‌، هدایت می‌كند." (اسرأ، 9) و هر چند كه به روش تربیت كودك در قرآن تصریح نشده و لكن این مطلب‌، از لابلای برخی از آیات و داستان‌های قرآن كریم به زیبائی نمایان است‌; در این پاسخ‌نامه‌، به طور اختصار، به چند شیوة مهم می‌پردازیم‌:
1. روش‌الگویی‌: انسان ذاتاً الگوطلب و الگوپذیر است‌. به همین جهت یكی از بهترین و كوتاهترین روش‌های تربیت برای نمونه و تربیت عملی هر چه كمال و جاذبه نمونه ارائه شده بیشتر باشد. این روش كارآیی بیشتری خواهد داشت‌. تربیت ابتدایی كودك به طور طبیعی با روش الگویی شكل می‌گیرد; چرا كه كودك در چند سال نخست زندگی خود، همه كارهایش را از الگوهای پیرامون خود كه در درجة اول "پدر و مادر" او هستند، الگو برداری می‌كند و با تقلید از آنان رشد كرده و ساختار تربیتی‌اش سامان می‌یابد. به طور كلی روش الگویی به عنوان تربیت عملی بر جان انسان‌ها می‌نشیند و در نفوس آنها رسوخ می‌كند. 
به همین جهت قرآن كریم می‌فرماید: "أَتَأْمُرُون‌َ النَّاس‌َ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْن‌َ أَنفُسَكُم‌;(بقره‌،44) آیا مردم را به نیكی دعوت می‌كنید، اما خودتان را فراموش می‌نمایید؟! و در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: "ای كسانی كه ایمان آورده‌اید، چرا سخنی می‌گویید كه عمل نمی‌كنید؟! # نزد خدا بسیار موجب خشم است كه سخنی بگویید كه عمل نمی‌كنید." (صف‌، 2 و 3)
قرآن كریم‌، پیامبر اكرم‌را به عنوان الگویی كامل برای تربیت عملی بشر، معرفی می‌نماید و می‌فرماید: "مسلماً برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیكویی بود." (احزاب‌، 21) ]در این زمینه نظر كنید به آیات‌: (ممتحنه‌،4); (تحریم‌،10ـ12)[
بعد از پدر و مادر، یكی از الگوهای كودكان و جوانان‌، "دوستان‌" آنها هستند كه در برخی از موارد الگوپذیری آنان از دیگران بیشتر است و روی تربیت عقایدی و اخلاقی و رفتاری آن ما تأثیر دارند. قرآن كریم در این زمینه هشدار داده و می‌فرماید: "و (به خاطرآور) روزی را كه ستمكار دست خود را (از شدّت حسرت‌) به دندان می‌گزد و می‌گوید: "ای كاش با رسول (خدا) راهی برگزیده بودم‌# ای وای بر من‌، كاش فلان (شخص گمراه‌) را دوست خود اختیار نكرده بودم # او مراد از یادآوری (حق‌) گمراه ساخت بعد از آنكه (یاد حق‌) به سراغ من آمده بود." (فرقان‌، 27 ـ 29) یكی دیگر از موارد الگوگیری كودكان و جوانان‌، محیط تعلیم و تربیت آنها یعنی همان "معلّم‌" و مربی كودكان می‌باشند و معمولاً تمامی حركات و سكنات خود را از مربیّان‌، نمونه‌برداری می‌كنند، به همین جهت‌، هنگامی كه از امام باقر7 درباره آیة "فَلْیَنظُرِ الاْ ?ًِنسَـَن‌ُ إِلَی‌َ طَعَامِه‌ِ"(عبس‌، 24) انسان باید به غذای خویش بنگرد." سؤال شد، حضرتش فرمودند: "یعنی علمی كه فرا می‌گیرد، بنگرد از چه كسی فرا می‌گیرد."(المحاسن‌، احمدبن محمدبن خالد البراقی‌، ج 1، ص 347، ح 724، المجمع العالمی لاهل البیت‌:.)
2. روش محبّت‌: بی‌گمان این روش در اصلاح و تربیت همه انسان‌ها به خصوص كودكان‌، نقشی عظیم و كارساز دارد كه خداوند متعال‌، پیامبر گرامیش‌را به روش محبّت آراسته كرده‌(آل عمران‌، 159.) و تعبیر قرآن كریم نیز از كودكان به "بخشش‌" و هدیه‌، تعبیری است محبت‌آمیز، می‌فرماید: "به هر كس كه بخواهد دختر می‌بخشد و به هر كس بخواهد پسر می‌بخشد."(شوری‌،49)
انسان‌، به فطرت خود نیازمند محبّت است و در مراحل اولیه زندگی و دوران كودكی خویش به محبتی بیشتر نیاز دارد و تأثیر روش محبت در سازمان دادن به شخصیت كودك بر كسی پوشیده نیست‌. البته محبتی معتدل و راستین و به دور از تكلف و تصنّع و متناسب با سن و سال و وضع و حال كودك وبه دور از تبعیض كه در این زمینه روایاتی از اهل بیت‌: نیز داریم‌.(رجوع كنید به‌: میزان الحكمة‌، محمد محمدی ری شهری‌، ترجمه حمید رضا، شیخی‌، ج 14، ص 708، ح 22620 ـ 32633، دارالحدیث‌.) نمونه‌هایی از این روش را در قرآن كریم‌، می‌توان در داستان حضرت یوسف‌غ جستجو كرد. یكی در هنگامی كه پدرش‌، حضرت یعقوب‌غ بنابر تقاضای برادران یوسف‌، او را به بازی و گردش می‌فرستد و خوف از جان یوسف‌غ را دارد.(نظر كنید به آیات‌: (یوسف‌، 12 ـ 13).) نمونه‌ای دیگر از این روش (محبت‌) همانا طلب بخشش گناهان و استغفار برای برادران یوسف‌غ از خداوند متعال است‌، در هنگامی كه به خطای خود پی می‌برند.(نظر كنید به‌: (یوسف‌، 97 ـ 98).)
3. روش موعظه‌: این روش از جمله روش‌هایی است كه خداوند متعال برای تربیت همه انسان‌ها بدان سفارش كرده و می‌فرماید: "با حكمت و اندرز نیكو، به راه پروردگارت دعوت نما."(نحل‌،125)
موعظه نیكو، موعظه‌ای است كه از جان پاك واعظی راه یافته‌، به روشی نیكو، از آن برای اصلاح و هدایت بهره گرفته شود. و خود قرآن كریم‌، كتاب موعظه الهی است‌(نظر كنید به‌: (یونس‌، 57).) نمونة زیبای روش موعظه‌، پند و اندرزهای لقمان حكیم به فرزند خویش است‌، مواعظی در زمینه اصول اعتقادی و وظایف شرعی و همچنین آداب نیكوی اخلاقی در وجوه فردی و اجتماعی‌، می‌فرماید: "(به خاطر بیاور) هنگامی را كه لقمان به فرزندش ـ در حالی كه او را موعظه می‌كرد ـ گفت‌: "پسرم‌! چیزی را همتای خدا قرار مده كه شرك‌، ظلم بزرگی است‌." (لقمان‌، 13)(سپس در یكی دیگر از اندرزهای اعتقادی خود می‌فرماید: "پسرم‌! اگر به اندازه سنگینی دانه خردلی (كار نیك یا بد) باشد، و در دل سنگی یا در (گوشه‌ای از) آسمان‌ها و زمین قرار گیرد، خداوند آن را (در قیامت برای حساب‌) می‌آورد; خداوند دقیق و آگاه است‌."(لقمان‌،16) و در موعظه‌های تكالیف دینی می‌گوید: "پسرم‌! نماز را بر پا دار، و امر به معروف و نهی از منكر كن‌، و در برابر مصایبی كه به تو می‌رسد شكیبا باش كه این از كارهای مهم است‌" (لقمان‌، 17) و در پایان موعظه‌های اخلاقی فردی و اجتماعی را چنین بیان می‌دارد." (پسرم‌!) با بی‌اعتنایی از مردم روی مگردان‌، و مغرورانه بر زمین راه مرو كه خداوند هیچ متكبر مغروری را دوست ندار #¢ (پسرم‌!) در راه رفتن‌، اعتدال را رعایت كن‌; از صدای خود بكاه (و هرگز فریاد مزن‌) كه زشت‌ترین صداها صدای خران است‌."(لقمان‌، 18 ـ 19)
4. روش تعلیم‌: این شیوه هم یكی از روش‌ها است كه بیشتر در روایات ائمه‌: روی آن تأكید شده مثلاً در بعضی از روایات‌، یكی از حقوق فرزند را "آموزش قرآن‌" و یا "سوادآموزی‌" بر شمرده‌اند(ر.ك‌: نهج‌البلاغه‌، حكمت 399، نامه 31.) و در جای دیگر امام علی‌می‌فرماید: "از دانش ما به كودكان خود چیزی بیاموزید كه خداوند به واسطه آن سودشان بخشد."(میزان الحكمة‌، همان‌، ج 14، ص 7107، ح 22753.)
و همچنین است آموزش نماز، شنا، تیراندازی كه همه اینها در تربیت جسمی و روانی كودك مؤثر است‌. و در تربیت قرآنی‌، احتیاطهای لازم در امور جنسی كودك نیز حایز اهمیت شمرده شده او امر فرمودكه كه كودكان باید با اجازه وارد اتاق خواب پدر و مادر شوند، می‌فرماید: "ای كسانی كه ایمان آورده‌اید! بردگان شما، و همچنین كودكانتان كه به حد بلوغ نرسیده‌اند، در سه وقت باید از شما اجازه بگیرند: پیش از نماز صبح‌، و نیمروز هنگامی كه لباس‌های (معمولی‌) خو را بیرون می‌آورید، و بعد از عشا; این سه وقت خصوصی برای شماست‌، اما بعد از این سه وقت‌، گناهی بر شما و بر آنان نیست (كه بدون اذن وارد شوند) و بر گرد یكدیگر بگردید (و با صفا و صمیمیت به یكدیگر خدمت نمایید). این گونه خداوند آیات را برای شما بیان می‌كند (نور،58)
5. روش مراقبه‌: یكی از مؤثرترین شیوه‌ها برای حفظ كردار و تداوم اعمال صالح است‌، خواه در تربیت و تزكیه نفس باشد و یا تربیت كودكان و زیردستان‌، خداوند در این زمینه می‌فرماید: "ای كسانی كه ایمان آورده‌اید! خود و خانواده خویش را از آتشی كه هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌هاست نگه دارید."(تحریم‌،6)
6. روش تنبیه و سرزنش‌: روشی بسیار مهم در تربیت است كه ظرافت و دقت خاص خود را می‌طلبد و باید در راستای تربیت و اصلاح كودك و یا هر فرد دیگر باشد، بدون این كه به شخصیت انسانی و كرامت فرد، آسیبی برسد. قرآن كریم‌، نمونه‌ای از سرزنش كردن پدری همچون یعقوب‌غ را در مقابل سهل‌انگاری‌ها بلكه گناهان برادر یوسف‌غ بازگو می‌كند، می‌فرماید: "(یعقوب‌) گفت‌: "هوس‌های نفسانی شما این كار را برایتان آراسته‌! من صبر جمیل (و شكیبائی خالی از ناسپاسی‌) خواهم داشت‌، و در برابر آنچه می‌گویید، از خداوند یاری می‌طلبم‌."(یوسف‌،17)



درباره وبلاگ:



آرشیو:


آخرین پستها:


پیوندها:


پیوندهای روزانه:


نویسندگان:


نظرسنجی:


Locations of visitors to this page

آمار سایت

Seo Monitor

جاوا اسكریپت



کد تغییر خودکار رنگ پسزمینه

کدهای جاوا اسکریپت